Ortzadar Euskal Folklore Elkarteak jaso du X. Txondorra saria, taldearen 50. urteurrenean

Sariak aitortzen du urte hauetan guztietan euskal folklore tradizionalaren ikerketari eginiko ekarpena

2024ko Abendua 23a

Gaur goizean aurten 50. urteurrena betetzen duen Ortzadar Euskal Folklore Elkarteari eman zaio X.Txondorra saria, Iruñeko Udalaren harrera-aretoan. Olentzeroren Lagunen Elkarteak sustatzen duen eta Iruñeko Udalarekin eta Nafarroako Gobernuarekin lankidetzan ematen den sari honek saritu nahi du “urte hauetan guztietan zehar folklore tradizionalaren ikerketari eginiko ekarpena”. Aurtenhamargarren edizioa du dagoeneko, bere jardunean kultura herrikoi eta tradizionala bultzatzen eta garatzen laguntzen duten pertsona edo erakundeak omentzen.

Joseba Asiron Iruñeko alkateak, Udalbatzaren ordezkaritza bat bertan zela, kultura-elkarteko bi kideri eman die saria: Amaia Zubiria Aldazi eta Arkaitz Ibarra Alonsori. Epaimahaiak saria eman dion hautagaiak honela deskribatu zuen bere ekarpena: “Bere ibilbide luzean, Ortzadarrek ikerketa-lanen bidez (landa-lanak eta artxiboak), ikerketa-jardunaldiak antolatuz, ikastaroak eta lantegiak eskainiz eta horren guztiaren funtsa dantzen eta musika-emanaldien bidez zabalduz ikertu eta zabaldu ditu folklorea eta kultura tradizionala. Iruñeari eta Nafarroari egin dion ekarpena, baita euskal kultura eta tradizioei egin diena ere, ikaragarria da. “. Saria igeltsuz eta hautsez eginiko eskultura da, Benito Goñik egina, eta egur-ikatz zati bat irudikatzen du.

Ekitaldian izan dira Joseba Asiron Saez Iruñeko alkatearekin batera epaimahaia osatu duten beste kide batzuk ere, hala nola Susana Irigaray Soto Nafarroako Gobernuko Museoen Zerbitzuko zuzendaria, Rebeca Esnaola kontseilariaren ordez, eta, unibertsitateen ordezkari gisa, Roldan Jimeno (NUP) eta Naiara Ardanaz (NU). Horiez gain, honako hauek aritu dira epaimahaian: Patxi Pérez, Nafarroako Kazetarien Elkartea ordezkatuz; Irantzu Vázquez, CAN Fundazioa ordezkatuz; Laura Iantzi, Euskal Artzainak Ameriketan elkartea ordezkatuz; eta Sandra Iraizoz Cia, epaimahaiko idazkari gisa.

Musikaz eman zaio hasiera ekitaldiari. Ortzadarko kideek Santa Ageda-koplak eta -doinua interpretatu dituzte. Hitzaldien ondoren, aurten ere, Olentzeroren Dantza, Pedro Romeok sortutako koreografia interpretatu da sari-banaketan. Olentzerori laguntzeko erabili ohi den doinuan dantzatzen da, dantza tradizionalen pausoetan oinarrituta. Bi dantzarik dantzatu dute, Olentzeroren Lagunen Elkarteko bi txistuk eta Hego Haizea taldeak lagundurik. Ekitaldiari amaiera emateko, bertaratutakoek ‘Hator, Hator’ gabon-kanta abestu dute.

Nafarroan folklorea zabaltzeko formatu berri bat

Ortzadar 1974an sortu zen, Iruñeko hainbat dantza-taldetako musikari eta dantzariek bat egiteari esker. Nafarroan folklorea zabaltzeko formatu berri bat bultzatu nahi zuten, hutsetik hasita eta modu kolektiboan. Horrek, lehenengo urteetan, musika eta dantza tradizionalak ikastea eskatzen zuen, ikastaroak ematea, besteak beste, txistu-ikastaroak, eta jarduerak antolatzea, horien artean Olentzero ateratzea Iruñean. 

Hurrengo urteetan, taldeak Ortzadar Euskal Folklore Taldea izena hartuko zuen, irabazi asmorik gabeko kultur elkarte pribatu gisa eratuta, azkenean Ortzadar Euskal Dantzari eta Kantari Elkartea izenez aritzeko. Hortik aurrera, ateak irekiko dizkie Euskal Herriko folklorea eta tradizioa zaindu eta zabaltzeko lan egiten dutenei ez ezik, Ortzadarrek helburu hori bultzatzen jarrai dezan laguntza ekonomikoa eman nahi dutenei ere. 

Gaur egun, 120 pertsonak baino gehiagok osatzen dute Ortzadar, guztiak bazkideak, eta programatutako jardueretan, dantzari nahiz musikari dagozkionetan, egiten dute ekarpena, baita jantzietan, irakaskuntzan, jardunaldietan, ikerketan eta abarretan. Gaur egun, elkarte horrek hiru dantzari-talde ditu (beteranoak, seniorrak eta txikiak); horietan, 80 pertsona inguruk parte hartzen dute, kanpoko ikastaroetan eta Elkartearen funts dokumentalen laguntzaz prestakuntza jaso duten begirale propioekin.

Txondorra sariaren hamargarren edizioa

Txondorra saria 2015ean sortu zen, tradizioen eta herri-kulturaren alde lan egiten duten pertsonen edo erakundeen ibilbide profesionala aitortzeko asmoz. Lehen edizio horretan, Lesakako herriari eman zitzaion saria, eta, hil ondoko sari gisa, Andoni Santamaria Juventudes de San Antonio taldearen sortzaileari.

Ordutik aurrera, urtero egin zaie errekonozimendua etnografiaren, etnologiaren, folklorearen eta euskal kulturaren eremuetatik hurbil dauden pertsonei. 2016tik 2018ra bitartean, etnografoek eta etnologoek jaso zuten saria: Joxe Ulibarrenak, Juan Antonio Urbeltz etnografoak eta haren emazte Marian Arregik osatutako bikoteak, eta Pello Apezetxeak, hurrenez hurren.

2019an, kazetari batek hartu zuen erreleboa, Gabriel Imbuluzquetak hain zuzen ere, eta, letretako lanbideei jarraipena emanez, 2020an, Fernando Hualde idazle eta ikerlariak. 2021ean, Cesáreo Soule harginari eman zioten saria. Azken bi aitortzak honako hauendako izan ziren: Balbino Garcia de Albizu ikertzailearendako 2022an,eta Aurelio Sagaseta Iruñeko Katedraleko Musika Kaperako maisu ohiarendako, iaz.

Txondorra Saria

•   2015 – Lesakako Herria, eta, hil ondorengoa, Andoni Santamaria Juventudes de San Antonio taldeko sortzailea. 
•   2016 – Joxe Ulibarrena, eskultore eta etnografoa
•   2017 – Juan Antonio Urbeltz etnografoa eta Marian Arregi emaztea
•   2018 – Pello Apezetxea, etnografo, etnologo, idazle eta apaiza
•   2019 – Gabriel Imbuluzqueta, kazetaria
•   2020 – Fernando Hualde, idazle eta ikertzailea
•   2021 – Cesáreo Soule, hargina
•   2022 – Balbino García de Albizu, ikertzailea
•   2023 – Aurelio Sagaseta, Iruñeko Katedraleko Musika Kaperako maisu ohia
•   2024 – Ortzadar Euskal Folklore Elkartea